Ngày nay, ở các quốc gia phát triển, đánh giá công nghệ – đặc biệt là năng lực đổi mới công nghệ – là khâu không thể thiếu trong hoạch định chiến lược đổi mới sản phẩm, cải tiến công nghệ sản xuất, xây dựng chính sách kinh doanh và quyết định đầu tư. Mục tiêu cốt lõi là đo lường, lượng hóa năng lực tiếp thu và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp, ngành hay quốc gia, từ đó nhận diện điểm mạnh cần phát huy, điểm yếu cần khắc phục và định hướng điều chỉnh.

Tại Việt Nam, từ cuối những năm 1970 đã có hệ thống chỉ tiêu đánh giá trình độ công nghệ, nhưng việc áp dụng chưa được đồng bộ. Giai đoạn gần đây, nhiều phương pháp quốc tế như của APCTT, OECD, UNESCO hay WB đã được vận dụng; đặc biệt, Thông tư 04/2014/TT-BKHCN và Thông tư 17/2019/TT-BKHCN đã tạo hành lang pháp lý cho hoạt động này.

Đối với doanh nghiệp, đánh giá giúp xác định tình trạng công nghệ hiện có, mức độ hiện đại, khả năng khai thác và khoảng cách so với công nghệ tiên tiến; từ đó xây dựng lộ trình đầu tư, đổi mới, tìm kiếm hợp tác.
Đối với cơ quan quản lý, đây là công cụ để nắm bắt tổng thể năng lực công nghệ ngành, lĩnh vực; xác định công nghệ then chốt, ưu tiên đầu tư, hoạch định chương trình R&D.

Năng lực công nghệ được phân thành bốn mức:

1. Vận hành – khai thác hiệu quả công nghệ.
2. Sao chép – mở rộng quy mô, tích hợp công nghệ mới.
3. Cải tiến – thích nghi công nghệ nhập khẩu, thiết kế công nghệ phức tạp hơn.
4. Sáng tạo công nghệ dựa trên R&D, tạo ra công nghệ mới.

Trong bối cảnh hiện nay, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị (22/12/2024) đã đặt ra yêu cầu: phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược hàng đầu, là động lực chính để đưa đất nước bứt phá, hiện đại hóa lực lượng sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ tiên tiến, hình thành doanh nghiệp số hàng đầu; đến năm 2045, Việt Nam trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số, thuộc nhóm 30 quốc gia dẫn đầu về đổi mới sáng tạo.

Như vậy, đánh giá trình độ và năng lực công nghệ không chỉ phục vụ nội tại doanh nghiệp, mà còn là công cụ chiến lược để đo lường và thúc đẩy tiến trình hiện thực hóa các mục tiêu quốc gia theo Nghị quyết 57. Đây là nền tảng để doanh nghiệp và cơ quan quản lý xây dựng các kế hoạch ứng dụng, đổi mới và phát triển công nghệ phù hợp, góp phần nâng cao sức cạnh tranh trong nước và quốc tế.